Kerk St. Martinus (Welten)

Uitgave: H. te Poel, Heerlen. Midden in het oude Heerlense kerkdorp Welten ligt aan de hoofdstraat, gescheiden door het kerkhof, de Martinuskerk. Welten is al heel lang een apart rectoraat. Er is al sprake van een kapel te Welten in 1049, maar dit rectoraat zal nog eeuwen ondergeschikt blijven aan de parochie St. Laurentius te Voerendaal.

Heerlen werd in 1662 tot Staats gebied verklaard. De Rooms-Katholieke pastoors in staats gebieden dienden hun kerkgebouw ter beschikking te stellen aan de protestanten. Dat moest dus ook in Heerlen gebeuren. Dit klinkt tegenwoordig heel oecumenisch, maar de situatie in die tijd was heel anders. Er deden zich over en weer vele pesterijen voor. Met name de protestanten,die in het overwegend katholieke gebied, maar een kleine minderheid vormden, hadden het bij deze pesterijen zwaar te verduren. Toen de dominee van Heerlen te Welten wilde gaan preken werd hij door de inwoners weggejaagd. Protestante erediensten zijn er daarom te Welten nooit gehouden.

In 1804 wordt de kapel Welten verheven tot een rectoraat. De bisschop geeft toestemming om in de kapel diensten te laten plaats vinden en de doden op het kerkhof te Welten te begraven. De bewoners van Welten, die voor kerkgang afhankelijk waren van de Pancratiuskerk te Heerlen, hadden hier heel lang voor gestreden. Welten lag in een moerassig dal en beschikte over slecht begaanbare wegen. Zo was het transporteren van doden naar het kerkhof nabij de St. Pancratiuskerk bijzonder lastig. Zeker als de nabestaanden geen paard en kar bezaten.

Bron: www.kerkgebouwen-in-limburg.nl In 1875 werd een nieuwe kerk gebouwd, geheel opgetrokken uit baksteen in neoromaanse stijl. De ramen en deuren uit deze periode hebben ronde bogen, waardoor de kerk romaans aandoet. In 1897 werd er aan de kerk een neogotische toren naar ontwerp van J. Seelen toegevoegd.

In 1921 wordt Welten uiteindelijk tot zelfstandige parochie verheven. Door deze zelfstandigheid en door de snel uitdijende bevolking, aan het begin van de twintigste eeuw, werd deze kerk in 1925 uitgebreid. Wederom naar een ontwerp van architect Seelen. Toen werden de dwarsbeuken van de kerk gebouwd en het schip werd noordwaarts uitgebreid, volledig uitgevoerd in Kunradersteen.

In 1952 werden door Eugène Laudy een aantal wandschilderingen aangebracht. In de absis, triomfboog en het schip schilderde hij 14 kruiswegstaties. De glas-in-lood ramen zijn van verschillende glazeniers; G. Mesterom, E. Laudy, L. Reihs en G. Waterschoot.

De laatste vijftig jaar  is de kerk vaak verbouwd. Zij werd aangepast aan de nieuwe liturgie, waarvoor de dagkapel  in gebruik werd genomen. Het oostelijk gelegen deel van de ouden bakstenen kerk (het koor en het  transept met vieringtorentje) kreeg begin jaren negentig van de vorige eeuw een nieuw leiendak.  De grote westtoren van de oude kerk uit 1897 dreigde door mosbegroeiing te worden gesloopt. Gelukkig werd ook  deze in 1996 van een nieuwe dakbedekking voorzien. 

De kerk van Welten is geen monument. Zij heeft 19e-eeuwse architectuurelementen. Het was de tijd van het Historisme, d.w.z. de architecten volgden historische bouwstijlen na. Zij bouwden in de stijl van het Romaans, de Gotiek, de Renaissance, de Barok en het Classicisme. De kerk van Welten heeft neo-romaanse kenmerken (rondboog-vensters en–openingen).

Nadere bronnen en literatuur: