Onze archieven en collecties

« Terug naar Rijckheyt
Uw zoekacties: Geboorteakten gemeente Heerlen, 1918
x001 Schepenbank Heerlen
Uitleg bij archieftoegang

Een archieftoegang geeft uitgebreide informatie over een bepaald archief.

Een archieftoegang bestaat over het algemeen uit de navolgende onderdelen:

• Kenmerken van het archief
• Inleiding op het archief
• Inventaris of plaatsingslijst
• Eventueel bijlagen

De kenmerken van het archief zijn o.m. de omvang, vindplaats, beschikbaarheid, openbaarheid en andere.

De inleiding op het archief bevat interessante informatie over de geschiedenis van het archief, achtergronden van de archiefvormer en kan ook aanwijzingen voor het gebruik bevatten.

De inventaris of plaatsingslijst is een hiërarchisch opgebouwd overzicht van beschreven archiefstukken. De beschrijvingen zijn formeel en globaal. Het lezen en begrijpen van een inventaris behoeft enige oefening en ervaring.

Bij het zoeken in de inventaris wordt de hiërarchie gevolgd. De rubrieken in de inventaris maken deel uit van de beschrijving op een lager niveau. Komt de zoekterm in een hoger niveau voor, dan voldoen onderliggende niveaus ook aan de zoekvraag.

001 Schepenbank Heerlen
Zoek in deze inventaris
>
Zoektermen
Zoektips!

Wildcards kunnen het zoeken vergemakkelijken:

  • Een ? (vraagteken) vervangt een letter
  • Een * (sterretje) vervangt een aantal letters
  • Door een $ (dollarteken) voor een zoekterm te zetten, zoekt u naar woorden die op elkaar lijken.

Meer zoektips vindt u hier.

 
 
Inleiding
Geschiedenis van de schepenbank Heerlen (1.1.)
Geschiedenis van het archief (1.2.)
Verantwoording van de inventarisatie (1.3.)
Rechterlijke taak (1.4.)
001 Schepenbank Heerlen
1. Inleiding
Rechterlijke taak (1.4.)
Het rechterlijk gedeelte van de schepenbank bestaat voor het grootste gedeelte uit processtukken, de rest betreft de rechtspraak in het algemeen.
De processtukken waren over het hele archief verdeeld, zodat het veel moeite kostte om een oorspronkelijk procesdossier te herstellen. Om een processtuk te herkennen werd uitgegaan van de "exhibitum"-datum, dat is de datum wanneer een zaak werd getoond. Meestal staat deze datum op de achterkant van het stuk. Was het stuk niet van deze datum voorzien, dan was door zijn aard op te maken, dat het om een proces ging, b.v.: een dupliek, clachte en conclusie, vonnis enz. Ook werd de volgorde van een stuk binnen een proces gekenmerkt door een bepaalde letter te geven. Bij een "inventaris van stucken" was het zelfs zo, dat de hele procesgang door de alfabetische volgorde van de stukken kon worden gereconstrueerd. Bij stukken die deze kenmerken niet vertoonden kan achteraf met de indexen op namen van gedaagden en aangeklaagden nagekeken worden of ze tot een proces behoorden.
Op deze wijze waren de meeste stukken toch wel te achterhalen. Alle processtukken zijn op den duur gevormd tot dossiers. Een uitzondering vormt een bundel processen tegen de z.g. bokkerijders.
Het betreft hier een omvangrijk dossier, waarbij een groot aantal personen voor dezelfde misdrijven wordt veroordeeld.
Binnen dit dossier vinden we kleinere processen tegen groepen leden van deze bende. De verwantschap van deze mensen met elkaar blijkt uit stukken over in beslaggenomen goederen, waarin alle personen worden genoemd en uit de "inventaris van stucken" van de diverse personen.
De schepenbank heeft, wat de procesvoering betreft vaak maar wat aangemodderd. Hoewel er een reglement bestond dat precies aangaf hoe men diende te procederen week de schepenbank hier vaak van af.
Hier kwam nog bij, dat men zelf blijkbaar niet precies wist, wanneer een delict tot de civiele-of tot de criminele jurisdictie behoorde.
Een bewijs hiervoor is en competentiegeschil in 1716 tussen de drossaard van het Land van Valkenburg en de schout van Heerlen, dat diende voor de Raad van Brabant, waarbij deze aangaf in welke gevallen de schout en in welke gevallen de drossaard diende te procederen.
Hieruit blijkt ook, dat de indeling in criminele en civiele zaken die de rechtbanken tegenwoordig hanteren, voor vroeger niet opging.
Dit valt ook te lezen in het verslag van de werkgroep strafrechtsgeschiedenis: "Met betrekking tot Heerlen valt niet veel op te merken, wat ter verduidelijking van destijds aldaar gehanteerde juridische competentiegrenzen strekt. De voornaamste bron, waaruit door ons geput werd, was in zeer slechte en waarschijnlijk onvolledige staat en bevatte naast processtukken van strafrechtelijke aard talrijke civielrechtelijke en niet nader te plaatsen papieren. De strafrechtelijke zaken, die op formulier genoteerd werden varieerden wat ernst betreft van moord tot overtreding van het plaatselijke tap-verbod. Meestal trad in genoemde zaken de drossaard van Valkenburg als rechtsvorderaar op, soms was dit de Heerlense schout.
Indien het processtuk een vonnis bevatte bleek dat regelmatig vonnis (?) gewezen werd door een zeer onvolledige schepenbank.
Gelet op één en ander is het waarschijnlijk dat in het Heerlense archief stukken van gerechten van verschillende competentie dooreengemengd zijn en dat dientengevolge de op formulieren genoteerde strafrechtelijke afdoeningen een afspiegeling hiervan vormen. Zo geeft het aldus verzamelde strafrechtelijke bestand waarschijnlijk een, wat de soort delicten betreft, vrij volledig beeld van de in Heerlen geregistreerde criminaliteit, maar een, wat het aantal delicten betreft, onvolledig beeld (vanwege de vermoedelijke onvolledigheid der bronnen)". Hieruit blijkt ook, dat de indeling in criminele en civiele zaken die de rechtbanken tegenwoordig hanteren, voor vroeger niet opging. De kleinere delicten die wij nu crimineel noemen, b.v. vechtpartijen, vielen vroeger onder de civiele rechtspraak.
Aangezien het stuk van de Raad van Brabant ook niet in alle gevallen duidelijk zegt, welke delicten nu crimineel of civiel zijn, blijft dit nog steeds vragen oproepen.
Bestuurlijke taak (1.5.)
Concordans
Bijlage: Lijst van schouten en schepenen in de periode 1416-1794 (3.)
Kenmerken
Datering:
1479 - 1796
Titel:
Schepenbank Heerlen, 1479 - 1796
Openbaarheid:
volledig
Omvang:
ca. 32,5 m
Toegang:
inventaris
Licentie:
Citeerinstructie:
Bij het citeren in annotatie en verantwoording dient het archief tenminste eenmaal volledig en zonder afkortingen te worden vermeld.
Daarna kan worden volstaan met verkorte aanhaling.
VOLLEDIG:
Rijckheyt, Centrum voor Regionale Geschiedenis, Heerlen. Toegang 001 Schepenbank Heerlen
VERKORT:
NL-HrlRi 001
Categorie:
 
 
 
MAIS-(M)DWS is een product van DE REE archiefsystemen BV
meer informatie over MAIS-(M)DWS