Prickenis, huis (Klein Gitsbach)

Bron: Collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, objectnummer 290.077; http://beeldbank.cultureelerfgoed.nl/rechten Het huis Prickenis is gelegen ten westen van Heerlen, direct ten westen van de spoorlijn Heerlen-Maastricht,.

Al in de 14e eeuw had de familie Prick het riddergoed, groot 58 bunders, omgeven door vijvers, in bezit, maar het is (nog) onduidelijk wanneer precies. Het feit dat het grondgebied met huis een Riddergoed werd genoemd, betekende dat de leenman van het kasteel, mits van adel, mocht deelnemen aan de landsvergadering van het Land van Valkenburg. Zeker is dat Coen Prick, die van 1509-1512 schepen van Aken was, net voor 1400 met het goed moet zijn beleend voor het leenhof te Valkenburg. De omvang staat te boek als vijf hoeven, gelegen “zo Geijsbach” . Later kreeg het de naam “Klein Gei(t)sbach” , vermoedelijk om onderscheid te maken met het in de buurt liggende (Groot) Gitzbach, ook wel geïdentificeerd met het huis de Struyver. De familie Prick bleef het goed tot in de 15de eeuw in leen houden. In 2000 werd in de voormalige gracht van Prickenis een zegelmatrijs van Peter Prick van Geysbach gevonden, die als zodanig in een akte van 1476 voorkomt

Latere leenverheffingen vermelden Herman van Mulken (voor 1489), Pieter van den Nieuweborch (1489), Aert van Hochsteden (1537), de Akense schepen Lambrecht van Benzenrade (1544), zijn broer Jan van Benzenrade (1559), Anna Hoen van Hoensbroek (1615), die trouwde met de eigenaar van kasteel Ehrenstein Johan Spies von Büllesheim en Heilger Huydts (1639). Tot in de 19e eeuw wisselde Prickenis regelmatig van eigenaar. In de tweede helft van de 19e eeuw maakte het deel uit van het landgoed Terworm.

In 1917 verkocht baron De Loë zijn landgoed Terworm samen met Prickenis aan de Oranje-Nassau Mijnen. In 1988 werd het landgoed Terworm verkocht aan de familie Van der Valk. Vervolgens kwam Prickenis in handen van Natuurmonumenten. Sinds een aantal jaren is het echtpaar Boomsma-van Dort eigenaar en bewoner. Zij zijn al geruime tijd bezig met verbouwen/restaureren van de hoeve.

Bron: Limburgs Erfgoed, http://www.limburgserfgoed.nl/colofon Over de bouwgeschiedenis van huis Prickenis is weinig bekend. Het gehele complex was omgeven door een brede omgrachting, die al in 1822 aan de oostzijde verdwenen was. Het is mogelijk, dat het zuidelijke deel een afzonderlijke omgrachting heeft gehad. Het kasteel kan hier gelegen hebben. Op de Tranchotkaart uit 1803 en het eerste kadastrale minuutplan uit 1822 zien we een ingewikkelde plattegrond. Het is niet duidelijk wat van het complex oorspronkelijk is. De Tranchotkaart laat drie omsloten binnenplaatsen zien en het complex had een haakvorm. Op de kadastrale kaart is een lange vleugel al verdwenen en zijn twee binnenplaatsen niet meer gesloten. Sindsdien zijn vrijwel alle gebouwen verdwenen. Alleen de vleugels, die de meest noordelijke binnenplaats omsluiten, zijn behouden gebleven. Het overgebleven gedeelte is moeilijk te dateren, omdat alles wit gesausd is. De vensters zijn 19e-eeuws, de gebouwen zijn 18e-eeuws of ouder. Van de grachten resteren alleen nog sporen.

Nadere bronnen en literatuur: