Lokaal beeldbank offline

  • 8 mei 2018
  • Rijckheyt

Rijckheyt haalt historisch beeldmateriaal van internet

Auteursrechtelijke risico’s voor archiefinstellingen veel groter dan gedacht

In 2017 heeft Rijckheyt circa 40.000 historische foto’s van het internet gehaald. Aan het online publiceren van deze foto’s blijken grote auteursrechtelijke risico’s te kleven.

Erfgoed Leiden verloor onlangs een rechtszaak over het online publiceren van anonieme prentbriefkaarten uit het begin van de 20e eeuw. Vanwege deze zaak heeft Rijckheyt de anonieme prentbriefkaarten en foto’s uit de collectie offline gehaald. 

Grote gevolgen voor publiek

De beslissing betekent dat mensen weer naar de studiezaal van het archief moeten komen om de foto’s te kunnen zien. De afgelopen jaren heeft Rijckheyt veel geïnvesteerd in digitalisering van archiefmateriaal en in de ontwikkeling van de online beeldbank. Het gebruik van de collectie is daardoor explosief toegenomen. Die ontwikkeling dreigt nu te stagneren. In de beeldbank van Rijckheyt zijn de collecties foto's en prentbriefkaarten opgenomen van verschillende gemeenten in de regio. Vanwege de digitalisering is de openingstelling van de studiezaal beperkt tot enkele dagen per week en is er geen openstelling meer buiten kantooruren. Tot begin 2017 waren de afbeeldingen te bekijken vanuit het leslokaal in de school of vanuit de huiskamer, nu moet iedereen die de afbeeldingen wil bekijken naar de studiezaal van Rijckheyt komen. Rijckheyt ontvangt veel reacties van teleurgestelde websitebezoekers, die niet in de gelegenheid zijn om de studiezaal van Rijckheyt te bezoeken.

Anonieme makers

Rijckheyt doet veel onderzoek om rechthebbenden op te sporen en afspraken met hen te maken voordat ze afbeeldingen op internet publiceren. In het geval van oude prentbriefkaarten is meestal niet bekend wie de maker is van de foto op de kaart, maar wel wie de uitgever is. Auteursrechten van uitgeverijen vervallen na 70 jaar; auteursrechten van makers echter pas 70 jaar na de dood van de maker. Archiefinstellingen verkeerden daarom in de veronderstelling dat zij anonieme prentbriefkaarten ouder dan 70 jaar in hun beeldbanken mochten publiceren. Nu blijkt dat dat toch niet zo is. 

Landelijke trend

Niet alleen Rijckheyt neemt maatregelen. Tientallen archiefinstellingen in het hele land doen hetzelfde. Bij Erfgoed Leiden gaat het om ruim 100.000 foto’s; in Tilburg om 80.000; in Haarlem om 56.000. Bij elkaar worden er zo honderdduizenden digitale afbeeldingen aan het publieke digitale domein onttrokken.

Hoger beroep

Erfgoed Leiden heeft hoger beroep aangetekend tegen het vonnis van de kantonrechter. De zaak wordt ondersteund door de branchevereniging. “Niet alleen onze achterban, maar vooral ons publiek wordt gedupeerd door dit vonnis,” aldus voorzitter Chantal Keijsper. “Het is van het grootste belang dat dit van tafel gaat.”