Vincentius- en Elisabethvereniging

Historie.

Fréderic Ozanam De Sint Vincentiusvereniging is een internationale Rooms Katholieke vereniging (SSVP = Confédération Internationale de la Société de Saint-Vincent-de Paul). Zij is op 23 april 1833 in Parijs opgericht door Fréderic Ozanam, Emmanuel Bailly en 5 bevriende studenten van de Sorbonne in Parijs. Zij bezochten in armoede verkerende gezinnen, hulpbehoevenden, zieken en bejaarden en hielpen zoveel als nodig. Al spoedig groeide dit uit en was de basis gelegd voor de vereniging. De eerste Nederlandse Conferentie werd op 10 februari 1846 opgericht in de sacristie van de Kerk in de Oude Molstraat te Den Haag. Frédéric Ozanam is op 22 augustus 1997 in Parijs zalig verklaard.

Vincentius à Paulo.

De vereniging ontleent haar naam aan de heilige Vincentius a Paulo,een Franse heilige, ordestichter en organisator van charitatieve werken. Hij werd geboren in Pouy, sinds 1828 Saint-Vincent-de-Paul geheten, op 24 april 1581 en overleed te Parijs op 27 september 1660. Hij is begraven in de kerk St. Lazare in Parijs. In 1737 wordt hij zalig verklaard door Paus Clemens II.

Organisatie.

Vincentius a paulo Door Oxxo (photo) - Gravure, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1615665 De Vincentiusvereniging Nederland is opgebouwd uit plaatselijke verenigingen die lid zijn van de landelijke vereniging. Elke plaatselijke vereniging is autonoom, met eigen bestuur en statuten, eigen beleid en werkzaamheden. Een aantal plaatselijke verenigingen kent nog, vanuit het verleden, de Bijzondere Raad als overkoepeling van een aantal wijk of parochie gebonden verenigingen, die we conferenties noemen. De Bijzondere Raad is een tussenbestuurslaag, die veelal een coördinerende en stimulerende taak had. Daarnaast kenden we de Liefdewerken. Dit waren werkgroepen of commissies uit de verenigingen of conferenties met een specifieke interparochiële taak. In de landelijke ledenraad hebben alle Bijzondere Raden en zelfstandige conferenties zitting met 2 personen, de president/voorzitter en vicepresident/vicevoorzitter. Deze ledenraad heet de Hoofdraad. Elke vereniging heeft één stem in de Hoofdraad. Het bestuur van de Vincentiusvereniging Nederland wordt gekozen door de leden tijdens een zitting van de Hoofdraad. Het bestuur verdeelt onderling de overige functies. Het bestuur is verplicht verslag van haar werkzaamheden te doen aan de Hoofdraad.

De structuur/hiërarchie van de St. Vincentiusvereniging is grotendeels gelijk aan die der Katholieke Kerk.

  • Algemene Raad (Parijs), 1833
  • Landelijke Hoofdraad (Den Haag), 1846
  • Centrale Raad
  • Plaatselijke Bijzondere Raad
  • Parochiële Conferenties.

De vereniging heeft een aantal gebruikelijke feest/gedenkdagen:

  • 19 juli feest van de H. Vincentius a Paulo
  • 8 december feest van O.L. Vrouw Onbevlekte Ontvangenis
  • 2e zondag na Pasen (1e zondag van de vasten) voor de overleden confraters.

De inkomsten bestonden, naast schenkingen en giften van geld of in natura, uit diverse collectes zoals collectes langs de huizen van de parochie, collectes tijdens bestuursvergaderingen en kerkdeurcollectes. Tevens ontving men een percentage van de miscollectes. Daarnaast hield men ook inzamelingen van kleding en schoeisel.

Veranderingen.

Crypte van Fréderic Ozanam De Vincentiusvereniging was van oudsher een mannenaangelegenheid. In de jaren 50 van de 20e eeuw ontstaan, met de nodige moeite, dan ook damesconferenties. In de jaren 60 van de 20e eeuw worden deze wederom opgeheven, evenals de Weldadigheidsvereniging St. Elisabeth, en worden de conferenties gemengd. In de jaren 60 en 70 van de 20e eeuw worden veel conferenties samengevoegd of opgeheven. De oorzaken hiervoor zijn de ontkerkelijking, een gebrek aan belangstelling en de invoering van de Algemene Bijstandswet (ABW) van 1965.

Doel.

Het doel van de vereniging kan omschreven worden als: "Zij is een godsdienstige charitatief-sociale vereniging, waarvan het godsdienstige en daarna vooral het charitatieve karakter op de voorgrond treedt. Zij is er tot zelfheiliging der leden, waarbij een niet te onderschatten middel is het geregeld bijwonen der conferenties, het kweken van de geest van naastenliefde, ook onder de leden. Het voornaamste liefdewerk is dat van het bezoeken der armen. De bezoeken geschieden steeds door twee leden, welke leden elke week naar dezelfde gezinnen gaan en zich daarin moeten inleven; de gaven die zij meebrengen moeten slechts het middel zijn om het vertrouwen der armen te winnen. De verdere liefdewerken zijn: het Liefdewerk voor Kinderbescherming, ten doel hebbende verzorging van minderjarige kinderen van uit de ouderlijke macht of de voogdij ontzette of daarvan ontheven ouders of voogden; het Liefdewerk der Stille Armen; het Franciscus Regus Liefdewerk, waarvan de taak o.a. is het bevorderen van de wettiging van huwelijken en kinderen; het Liefdewerk der Kindervoeding; het Sint Antonius Liefdewerk, tot het verstrekken gratis of bij wijze van afbetaling zonder renteberekening van meubels, tot het bestrijden van woekerafbetalingssystemen, tot het eventueel toekennen van bijdragen in huurprijzen van woningen. Maar dit is op zich niet voldoende; ook in het individuele leven moeten de vincentianen katholieken van de daad zijn". (uit de notulen van de oprichtingsvergadering van de Conferentie van de H. Gerardus Majella).

De Heerlense situatie.

De statuten van de St. Vincentiusvereniging bepalen dat er een overkoepelend plaatselijk orgaan in het leven dient te worden geroepen zodra er meer dan één conferentie opgericht is binnen een bepaald woongebied. Naast de St. Pancratius Conferentie, opgericht in 1861, werd op 20 maart 1919 de Heilig Hart Conferentie te Heerlerbaan opgericht en op 24 juli 1925 de Conferentie van de H. Cornelius te Heerlerheide. Om die reden werd op 24 september 1925 in een vergadering van de gezamenlijke conferenties in het Patronaat, voorgezeten door de heer P. Versteyl, lid van de Hoofdraad, de Bijzondere Raad voor Heerlen en omstreken opgericht. De Bijzondere Raad zal bestaan uit de presidenten en vicepresidenten der conferenties alsmede de presidenten der Liefdewerken. Vervolgens werd als president benoemd de heer C. Mücher, als vicepresident mr. I.J. Bloem, als secretaris de heer M. van de Ven en als penningmeester de heer Kneepkens.

Bij Koninklijk Besluit van dinsdag 12 april 1932, no. 25, worden de statuten gewijzigd, ingaande 14 maart 1929. De naam van de vereniging, voorheen 'Conferentie van de H. Pancratius der vereniging van de H. Vincentius van Paulo', luidt thans 'Vereniging van de H. Vincentius van Paulo, gevestigd te Heerlen'. Het doel luidt: "De vereniging heeft ten doel het lenigen van geestelijke en lichamelijke nood in arme huisgezinnen, het zorgen voor een Rooms-Katholieke opvoeding van arme of verlaten kinderen en het beoefenen van andere liefdewerken, door al hetwelk de heiliging der leden wordt bevorderd". Aan het hoofd van de vereniging staat een bestuur, Bijzondere Raad genoemd, bestaande uit een president, één of meer vicepresidenten, een secretaris, een penningmeester en al de presidenten en vicepresidenten der conferenties en liefdewerken. De president, de vicepresidenten, de secretaris en de penningmeester vormen het Bureau van de Bijzondere Raad.

Bij Koninklijk Besluit van 22 december 1947, no. 80, worden de statuten van de vereniging van de H. Vincentius van Paulo, gevestigd te Heerlen, opnieuw gewijzigd. De vereniging draagt nu de naam 'St. Vincentiusvereniging, gevestigd te Heerlen'. Het doel wordt dan omschreven als: "De vereniging stelt zich ten doel, ter bevordering van het geestelijk welzijn van haar leden, het lenigen van de geestelijke en stoffelijke noden van hen, die daaraan behoefte hebben, en daardoor mede te werken aan de godsdienstige en geestelijke verheffing van het maatschappelijk leven".

Bij Koninklijk Besluit van 24 mei 1973, no. 78, worden de statuten wederom gewijzigd. De naam is gewijzigd in 'Vincentiusvereniging, te Heerlen'.Haar doel luidt nu: "De vereniging stelt zich ten doel het opsporen en lenigen van de geestelijke en maatschappelijke noden van individuen en groepen van personen teneinde daardoor in solidariteit met de samenleving mede te werken aan de bevordering van het algemeen maatschappelijk welzijn. De vereniging bevordert de onderlinge saamhorigheid van de leden en medewerkers, die zich voor dit doel vrijwillig inzetten, daarbij gesteund en geïnspireerd door christelijk geloof en levensovertuiging. De benamingen Bijzondere Raad, Bureau, Conferenties en Liefdewerken worden losgelaten, het is vanaf nu gewoon bestuur, dagelijks bestuur, afdelingen en werkgroepen.

In de bestuursvergadering van 5 maart 1974 wordt mededeling gedaan van het feit dat alle conferenties alsmede de Bijzondere Raad zijn opgegaan in de Vincentiusvereniging Heerlen met uitzondering van de Conferentie O.L. Vrouw van Lourdes, Molenberg. In de praktijk betekent dit dat de Pancratius Conferentie, uitgebreid met de overige conferenties, verder gaat. In de notulen van de bestuursvergaderingen is dan ook amper iets te merken van deze overgang.

Onder auspiciën van de Bijzondere Raad vind op 4 maart 1965 de officiële oprichting plaats van een S.O.S. Hulpdienst. Deze is gevestigd in het voor dit doel gehuurde pand Geleenstraat 57 (voorheen in gebruik bij de Sociale Raad Mijnstreek en de Gemeentelijke Sociale Dienst) te Heerlen. In de Bijzondere Raad van 24 februari 1966 wordt besloten tot oprichting van de stichting S.O.S. Hulpdienst Heerlen. Het doel van deze stichting luidt: "De stichting heeft ten doel het zonder winstoogmerk bieden van hulp en bijstand aan eenieder, die in geestelijke of sociale nood verkeert, ongeacht zijn godsdienstige of politieke overtuiging, levensopvatting of maatschappelijke positie". De statuten worden verleden voor notaris Tomlow op 4 maart 1966. Zoals gezegd was het doel tweeledig: enerzijds de sociale nood, een Solidariteitsdienst, en anderzijds de geestelijke nood, een S.O.S. Telefonische Hulpdienst. Deze laatste werd gefinancierd door het ministerie van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk en door de provinciale en gemeentelijke overheid. De Solidariteitsdienst kon niet beschikken over deze financiële middelen en bleef in groei achter. Daarom werd in 1971, in overleg met andere instellingen, besloten tot oprichting van een Algemene Hulpdienst in Heerlen.

Door de heren A.J.V. Kessener en J..J. Janssen wordt bij akte, verleden voor notaris G.G.P.M. Tomlow, op 21 december 1973 de Stichting "Samenwerking"  opgericht. Doel van de stichting luidt: "De stichting heeft ten doel het bevorderen van onderlinge solidariteit en hulpverlening en waar deze niet spontaan tot stand komt zelf initiatieven te nemen om deze hulpverlening door middel van vrijwilligers op gang te brengen en in stand te houden". Eén van de initiatieven van de Stichting is de Winkel van Sinkel. Deze wordt op 13 februari 1974 officieel geopend, door mevr. Gijzels, in de Geleenstraat 47.

Overzicht Conferenties en Liefdewerken onder de Bijzondere Raad Heerlen (B.R.35).

Voor de datum van oprichting zijn in het archief verschillende data te vinden. De hier vermelde datum kan de datum van de oprichtingsvergadering, de datum van installatie door de Bijzondere Raad of de datum van inlijving door de Algemene Raad zijn. Waar mogelijk is de oudst gevonden datum vermeld:

  • 098 - ‘St. Pancratius’, kom Heerlen, 27 januari 1861 -
  • 288 - ‘H. Hart van Jezus’, Heerlerbaan, 20 maart 1919 -
  • 352 – ‘O.L. Vrouw van Lourdes’, oude Molenberg, 16 december 1925 - 9 december 1986
  • 360 – ‘H. Cornelius’, Heerlerheide, 24 juli 1925 - 25 oktober 1968
  • 430 / 733 – ‘H. Gerardus Majella’, Heksenberg, 19 april 1932 - 1 januari 1946, heropgericht 5 juni 1962 - 1966
  • 466 – ‘H. Antonius van Padua’, Schandelen, 17 februari 1936 -
  • 497 – ‘H. Jozef’, Welten, 13 maart 1939 -
  • 496 – ‘H. Remigius’, Simpelveld
  • 536 / 717 – ‘St. Franciscus van Assisië’, Laanderstraat, 8 augustus 1943 - 1951, heropgericht 2 maart 1961 - september 1969
  • 543 – ‘Christus Koning’, Nieuw-Einde, 17 maart 1947 -
  • 569 - Jongerenconferentie ‘H. Martinus’, 6 maart 1950 -
  • 057 – ‘St. Margaritha’ damesconferentie, interparochieel, 10 januari 1952 - 1 maart 1962
  • 093 – ‘H. Martinus’ damesconferentie
  • 686 – ‘H. Pius X’, Molenberg, 12 november 1957 -
  • 718 – ‘H. Geest’, Meezenbroek, 2 maart 1961 -
  • 730 – ‘H. Moeder Anna’, 30 januari 1962 -
  • 732 – ‘H. Drievuldigheid’, Schaesbergerveld, 22 mei 1962 -
  • Liefdewerk voor Kinderbescherming Heerlen, 17 november 1917 -
  • Liefdewerk "Stille Armen" Heerlen, interparochieel, circa 1930
  • Liefdewerk Kindervoeding Heerlen, 21 december 1925 -
  • 338 – ‘St. Jozef’, parochie Petrus en Paulus Schaesberg, 21 september 1925, gastlid
  • ??? – ‘H. Michael’, parochie het Eikske, 23 juli 1964, gastlid
  • ??? - Conferentie Leenhof, 1962, gastlid.

Incidenteel werden er ook gastleden toegelaten. Veelal omdat in het betreffende dekenaat (nog) geen Bijzondere Raad functioneerde. Tijdens de oorlogsjaren werden er ook wel eens conferenties tijdelijk geplaatst onder een andere Bijzondere Raad. Ook werden er conferenties geïnstalleerd door de Bijzondere Raad, ook weer omdat er (nog) geen Bijzondere Raad in dat dekenaat functioneerde. De conferentie H. Remigius uit Simpelveld is om onduidelijke redenen terug te vinden in dit archief omdat volgens de Naamlijsten zij geplaatst is onder de Bijzondere Raad Kerkrade (40). Blijkbaar gaf zij de voorkeur aan Heerlen. Conferenties uit Treebeek en Hoensbroek vielen onder de Bijzondere Raad Brunssum (56).

Bij besluit van 9 december 1986 wordt de Conferentie O.L. Vrouw van Lourdes (Molenberg) opgeheven zodat er nog maar één Vincentiusvereniging in Heerlen bestaat. Anno 2017 bestaat de vereniging nog steeds en is haar secretariaat gevestigd te Kerkrade.

Weldadigheidsvereniging St. Elisabeth.

De Weldadigheidsvereniging St. Elisabeth werd opgericht bij vergadering van 1 oktober 1913. In deze vergadering werden ook de statuten vastgesteld hoewel in de volgende vergadering, die van 15 oktober, werd genotuleerd dat de presidente het beter achtte te wachten met het geheel vaststellen der statuten tot de volgende vergadering. In deze volgende vergadering, die van 29 oktober, werd echter het huishoudelijk reglement vastgesteld.

De vereniging was oorspronkelijk  géén onderdeel of conferentie van de St. Vincentiusvereniging maar een zelfstandige vereniging. Was de St. Vincentiusvereniging, zeker in het begin, een puur mannen aangelegenheid, de St. Elisabethvereniging was de vrouwelijke evenknie. Haar taak en werkwijze waren gelijk die der St. Vincentiusvereniging en veelal werkten zij ook gewoon samen. Haar taak was omschreven als 'het bezoeken, beschermen en ondersteunen van vrouwelijke armen, vooral kraamvrouwen, zieke vrouwen, weduwen en wezen'.

De vereniging ontleende haar naam aan Elisabeth van Hongarije of Elisabeth van Thüringen. De heilige Elisabeth werd geboren in Sárospatak in Hongarije in 1207 en overleed, op 24-jarige leeftijd, op 17 november 1231 op de Marburg. In 1235 werd zij door paus Gregorius IX effectief heilig verklaard. Elisabeth wordt doorgaans afgebeeld als koningin met de kroon op het hoofd. Zij heeft als attributen een kan en brood. Soms heeft zij rozen in haar schoot. Dikwijls knielt er een bedelaar aan haar voeten die zijn hoed ophoudt, terwijl Elisabeth er geld in stort. Vaak heeft zij niet één maar drie kronen bij zich. Men zegt dat ze drie kronen verdiende: de kroon der martelaren om haar boetedoening, de kroon der maagden om haar zuiverheid en de kroon der predikers om haar goede voorbeeld. Elisabeth werd de patrones van de caritas, van Hongarije, van ziekenhuizen, verpleegsters, bakkers, bruiden, kantklossers, gravinnen, stervende kinderen, bannelingen, bedelaars, wanhopige mensen, weduwen, wezen en weduwnaars, en van de Derde Orde van Franciscus. Haar feestdag wordt gevierd op 17 november.

Nadere bronnen en literatuur: