Schelmentoren (gevangentoren)

De Schelmentoren of gevangentoren is ooit onderdeel geweest van de middeleeuwse burcht Herle dat ook wel het Landsfort Herle werd genoemd. Deze burcht moet gebouwd zijn in de twaalfde of begin dertiende eeuw en heeft tot in de achtiende eeuw een militaire functie gehad. Binnen de vesting was de Pancratiuskerk gesitueerd.

Het leengoed Heerlen was in 1051 in bezit van Udo, bisschop van Toul en vermoedelijk afkomstig van het geslacht de graven van Ahr-Hochtstaden, die het leen dan ook uiteindelijk in handen krijgt.

In de 13e eeuw is er een strijd gaande tussen Koenraad van Hochstaden, aartsbisschop van Keulen, en de hertog van Brabant waarbij in 1239 naar het schijnt Heerlen in de as wordt gelegd. In 1244 wordt er een vredesvedrag gesloten tussen Dirk van Ahr-Hoogstaden en de hertog, waarbij de eerstgenoemde de toestemming krijgt om een "munitio" (sterkte of burcht) te herbouwen. In 1318 werd Heerlen als "oppidum" aangeduid, een term die juridisch wordt gezien als voorstadium van een stad. De vesting kon in tijden van nood bescherming bieden aan de bevolking.

Na de vrede van Munster (1648) is de vesting vermoedelijk in verval geraakt. In de achttiende eeuw zijn delen van de vestingmuren afgebroken en zijn  de grachten en waterlopen in fases gedempt.

De toren, die oorspronkelijk uit Kunrader steen was opgebouwd, dateert van het begin van de twaalfde eeuw en is mogelijk één van de oudste delen van het gehele fort en de kerk. De toren stond aanvankelijk volledig vrij en zou een woontoren zijn voor de graven van Ahr, waarop ze zich in tijden van nood konden terugtrekken.

De toren, die in archiefstukken uit 1498 vermeld staat als Bickenstein, bleef staan toen het landsfort verviel en uiteindelijk ontmanteld werd en kreeg de functie van gevangenis die het behield tot 1870. Oorspronkelijk had de toren geen tentdak. De bovenste verdieping was het dak. Het dak is er pas in de achttiende eeuw opgeplaatst toen de cachotten werden gebouwd. Deze zijn nog steeds aanwezig.

Vermoedelijk heeft de de toren, tijdens de beginperiode van de gemeente Heerlen, ook als onderdeel van de secretarie gefungeerd, onder andere voor de aangifte van geboortes en overlijdens.

Nadere bronnen en literatuur: 

Tags

Plaatsen

Thema's

Beroepen