Mechelen (Gemeente Gulpen-Wittem)

Geschiedenisschets

Bron: Collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, objectnummer 36.690; http://beeldbank.cultureelerfgoed.nl/rechten Mechelen is ontstaan rond een herenhoeve waarvan een deel in 1215 door Hendrik III, hertog van Limburg, werd geschonken aan de Johannieter Orde. Deze orde werd rond 1100 opgericht om langs de lange pelgrimsroutes richting Jeruzalem zieke en gewonde pelgrims te verzorgen. Net als allerlei andere hospitaalordes, zoals bijvoorbeeld de Maltezer orde, ontving ook de Johannieter Orde veel grond, gebouwen en allerlei voorrechten in vrijwel geheel Europa. Naast het bezit van dat grondgebied kregen ze volledige zelfstandigheid binnen zo’n verworven gebied dat een commanderij werd genoemd. Zo’n commanderij was dus in feite een geheel zelfstandige staat met een eigen rechtspraak. Dit gold dus ook voor Mechelen. 

Vanaf de 14e eeuw is het “wereldlijke” deel van Mechelen, dat dus niet in handen was van de Johannieters, een heerlijkheid en in handen van de heer van Wittem.

De Johannieters verlieten Mechelen in 1588 nadat hun klooster was afgebrand, maar zij behielden de resterende bezittingen en verpachtten deze. Een deel van het dorp bleef daarmee als een enclave in het dorp aanwezig.

In 1795 kwam een eind aan deze situatie, toen de Fransen de restanten van het feodale stelsel afschaften en de gemeentelijke structuur invoerden. Mechelen werd het kerndorp van de gemeente Wittem. In 1803 werd Mechelen losgeweekt van de parochie Wahlwiller en daarmee een zelfstandige parochie. In 1999 werd, bij de gemeentelijke herindeling, Wittem aan de nieuwe gemeente Gulpen-Wittem toegevoegd. 

Herkomst naam

Mechelen wordt in oude archiefstukken ook wel Mechluns (1183) en Mechelen aan de Geul genoemd. Mechelen stamt in de kern af van het het Germaanse magalunas dat ook weer verwijst naar het aangrenzende Malensbos. Het betekent "bij de grote, machtige plaats". Deze plaatsnaam is waarschijnlijk in de vroege Middeleeuwen door immigranten meegebracht uit de omgeving van het Belgische Malonne bij Namen.