Mariagewanden (Hoensbroek, gemeente Heerlen)

Uitgave: Drukkerij Herpers & Zn., Hoensbroek. Geschiedenisschets

De omgeving waar momenteel de buurt Mariagewanden is gesitueerd was al in de 16e eeuw ontgonnen en in gebruik als landbouwgrond. Door het gebied liep een weg richting Vaesrade. Deze weg droeg de naam Steenbergstraat. Of er in het gebied voorafgaand aan de 20e eeuw bebouwing heeft gestaan is niet helemaal duidelijk, maar het is goed mogelijk.

Na het openen van de poorten van de Staatsmijn Emma in 1914 werd het tekort aan woningen voor mijnwerkers nijpend. De aanleg van de diverse koloniën (de Kloosterkolonie, het latere Mariarade) ging in feite te traag en de vraag naar woningen was groter dan het aanbod. Tussen 1919 en 1921 bouwden de Staatsmijnen 400 noodwoningen aan de Steenbergstraat. Het was de bedoeling om met deze woningen maximaal 15 jaar lang onderdak aan mijnwerkers te bieden. Het werden er meer dan veertig. In 1963 werd de wijk overgedaan aan de gemeente Hoensbroek, die de "nood"woningen liet slopen en nieuwe liet bouwen naar een stedenbouwkundig plan van B. Salemans. 

Herkomst naam

Aanvankelijk werd de noodkolonie "Steenberg" genoemd. Maar deze naam kreeg al snel een negatieve lading omdat de benaming "steenberg" ook werd gebruik voor de afvalbergen van de diverse mijnen in de omgeving. Het feit dat de oude naam "Steenberg" daar historisch gezien geen relatie mee had, deed daar niets aan af. 

De naam Mariagewanden bestaat uit twee delen. Het voorvoegsel "Maria" is direct verbonden met de Mariadevotie die in de dertiger jaren op gang kwam rond de Lourdesgrot in de aangrenzende kloosterkolonie (het latere Mariarade). Het achtervoegsel "Gewanden" is afgeleid van "Gewande" dat wenden of keren betekent. Het duidt op het ploegen van de grond door de boer en het keren van de ploeg aan het eind van de akker. Daarnaast komt "Gewande" ook voor in 16e en 17e eeuwse archieven om een stuk grond aan te duiden dat een boer in pacht heeft.

Hoe de naam Mariagewanden daadwerkelijk in het leven is geroepen is niet helemaal duidelijk, maar waarschijnlijk is vanaf de jaren dertig de naam Steenberg in de volksmond langzamerhand tot "Mariagewanden" verworden vanwege de positievere associatie met de Mariadevotie. Pas in 1949 werd de naam officieel vastgesteld op Maria-Gewanden.

Schrijfwijze: Mariagewanden of Maria-Gewanden  

Over de schrijfwijze van de buurtnaam bestaat enige verwarring. Op 31 mei 1949 wordt de naam van de wijk door het college van B & W van Hoensbroek vastgesteld op Maria-Gewanden. In de daarop volgende jaren wordt in vele officiële stukken en niet-officiële stukken van verschillende instanties de naam echter zowel als Maria-Gewanden en Mariagewanden geschreven. Een officieel besluit tot naamswijziging is echter nooit genomen. Een collegebesluit van de gemeente Heerlen van 2 september 1997 schept echter nog meer verwarring. In dat besluit worden nieuwe grenzen en indeling van de verschillende wijken, buurten en subbuurten van de gemeente Heerlen vastgesteld. Hierin wordt deze buurt als Mariagewanden geschreven. De vraag blijft echter of dit besluit naast een indelingsbesluit en grensbepalingsbesluit überhaupt gelezen mag worden als een besluit tot naamswijziging. 

Gaat men namelijk uit van het feit dat het collegebesluit uit 1997 een goed besluit is en dat de grenswijziging en buurtindeling wel van toepassing is op de bestaande wijken, dan zou defacto middels dit besluit de naam Maria-Gewanden gewijzigd zijn in Mariagewanden. Dit zou dan ook in lijn zijn met het feit dat in het volksgebruik de schrijfwijze Mariagewanden de boventoon voert. Zie bijvoorbeeld op bovengetoonde prentbriefkaart.

Strikt juridisch gezien is er echter een verkeerd collegebesluit genomen door B & W, namelijk een besluit ten aanzien van een niet bestaande buurt "Mariagewanden". De wél bestaande buurt, die officieel de naam Maria-Gewanden draagt, is in dat geval niet onderhavig aan het besluit uit 1997 en zodoende kan de gewijzigde buurtindeling of grenswijziging voor wat betreft deze buurt niet van toepassing zijn.

Het is in dit geval dus de vraag welk besluit prevaleert, dat uit 1949 of die uit 1997. Naar alle waarschijnlijkheid kan alleen een nieuw collegebesluit hierover uitsluitsel geven.