'Lekker thuis' 100 jaar geleden

Zo’n honderd jaar geleden was het leven heel anders als nu. Vanaf het einde van de 19de eeuw komt de moderne mijnbouwindustrie tot ontwikkeling, het eerst in Heerlen maar al snel werden er meer moderne mijnen in en rond Heerlen geopend en kwamen honderden mijnwerkers van heinde en verre naar de nieuwe mijnstreek. Het dorp Heerlen groeide in razend tempo uit tot stad en centrum van de mijnstreek. De woningbouw kon geen gelijke tred houden met de snelle bevolkingsgroei. Zo rond 1900 zijn de arbeiderswoningen eenkamerwoningen, waarin gestookt, gewassen, gegeten en geslapen wordt. Men ontdekte dat een goede woning de familieleden bindt, maar een krotwoning de jongeren de straat op drijft en de ouderen naar de herberg. Na de Eerste Wereldoorlog worden de woonomstandigheden geleidelijk beter en bevolkten hele gezinnen de nieuwe woningen in de mijnkolonie. De tv verandert eerst ver na de Tweede Wereldoorlog het gebruik van de woning ingrijpend. Tot na de laatste oorlog heeft de haard zijn centrale positie in de woonkamer. Bij de zorg voor blijvende vestiging van de mijnwerkers werd een heel systeem opgezet voor het welzijn van de koempels en hun families. Om de ‘koempels’ te verpozen, mede om de zedenverwildering en het alcoholmisbruik terug te dringen, bouwden de mijnbazen, de geestelijkheid en gemeentebestuurders samen geleidelijk aan een goed netwerk van voorzieningen, waar de vrije tijd na de ‘sjiech’ zinvol besteed kon worden. In de kolonieën opereerden woninginspecteurs om te waken over het gebruik en het onderhoud van de woning. In het systeem van de sociale controle paste de uitbreiding van het politiekorps en het aantal parochies en/of rectoraten. Met name de rectors, kapelaans en pastoors zetten zich in voor een actief verenigingsleven. De pastoor, kapelaan of dominee was de ‘geestelijk’ verzorger van de vereniging. Die zorgden er voor dat de verenigingen en koempelgezinnen bij allerlei kerkelijke activiteiten werden ingezet.

Gepubliceerd in Wellermagazine, 2007-1.

Bekijk hier het artikel (pdf)