Brommelen (nabij Wijnandsrade)

Hoeve Terlinden. Brommelen (in het Limburgs: Brómmele) is een buurtschap gelegen in de gemeente Beekdaelen. Tot en met 1981 behoorde het tot de gemeente Wijnandsrade en van 1982 tot en met 2018 tot de gemeente Nuth. Brommelen is gelegen rond de wegen Brommelen (weg naar Laar), Molenweg (weg naar Swier), Brommelenweg (weg naar Weustenrade) en het zuidelijke deel van de Terlindenweg (weg naar Hoensbroek). Het bestaat uit ongeveer 25 huizen met ongeveer 65 inwoners.

De buurtschap Brommelen heeft één rijksmonument met nummer 30986, zijnde de grote herenhoeve Terlinden (Terlindenweg 100), XVII-XIX A. De oudste gedeelten hiervan worden gevormd door de met speklagen opgetrokken middenvleugel, XVIIa, met links aan de straat een torentje en op de linker zijgevel een fronton. Linker poort 1797. Op de klopper van de rechterpoort 1802. 

Aan de weg naar Weustenrade staat een grote carréboerderij, de Brommelerhof. Dit was van oorsprong een der pachthoeven van de Heren van Wijnandsrade en werd voor het eerst rond 1490 vernoemd. De huidige carréhoeve is in opdracht van baron von dem Bongart gebouwd tussen 1884 (schuur) en 1894 (?), enkele honderden meters verder op de hoogte richting Weustenrade. De (Duitse) baron verkoopt kasteel en diverse Limburgse boerderijen in 1916 en Constant Snijders kan de hoeve kopen in 1917. Tussen 1935 en 1950 nam Joseph Snijders de boerderij en landerijen in eigendom over van zijn vader. Vanaf 1965 – als Joseph in het dorp gaat wonen en Jo (enkele jaren later tezamen met Tjeu) de boerderij overneemt – vinden in huis en vooral in en rond de gebouwen flinke moderniseringen en uitbreidingen plaats.

Brommelermolen, 1995. Aan de Siep, een zijbeek van de Geleenbeek, staat de Brommelermolen. Deze was van oudsher een graanmolen (ban- of dwangmolen) en behoorde met tal van andere bezittingen ook tot het adellijke goed Wijnandsrade dat in handen was van de familie Mascherel tussen de 14e en de 16e eeuw. Daarna ging het goed over in handen van het adelijke geslacht Von dem Bongart. Deze familie verkocht de molen aan de Heerlener Bank in 1916 die het vrijwel direct doorverkocht aan de, uit Nuth afkomstige, familie Bemelmans-Portz die het reeds sinds 1879 pachtte. Sinds het begin van de 20e eeuw leed de molen schade door mijnverzakkingen en nam ook de watertoevoer af. Na de Tweede Wereldoorlog werd de molen nog nauwelijks gebruikt en in 1959 werden de stuwrechten door het waterschap afgekocht. Het waterrad en het maalwerk werd verwijderd en de molentak werd gedempt, waardoor de Geleenbeek weer haar meer natuurlijke verloop kreeg. 

Bij hoeve Brommelerhof bevindt zich een herdenkingsmonument in de vorm van een vliegtuigwiel voor de hier neergestorte Halifax. In Wijnandsrade vinden we ook een dergelijk monument.

In Brommelen vinden we de volgende kruisen en andere religieuze objecten:

- Molenweg/Brommelen 15: beeltenis van H. Antonius van Padua aan de gevel.

- Molenweg/Brommelen (restaurant Oud-Brommelen): Smeedijzeren kruis met bronzen corpus en blauwe lauwerkrans boven ingang.

- Brommelen/Ten Esschenweg: Memoriekruis voor de door op 14 mei 2001 door bliksem getroffen 19 jarige student Maarten Krikke. Geplaatst op donderdag 14 juli 2005. Het is vervaardigd door Peter Schuijren uit St. Geertruid. Tekst: Maarten 22-3-1982 + 14-5-2001.

- Ten Esschenweg/Brommelenweg: Devotiekruis met gietijzeren corpus, geflankeerd door twee knot lindebomen. Op 8 januari 1814 vond hier een brute roofmoord plaats op de 74-jarige varkenskoopman Willem Odekerken uit Brommelen. Het lijk werd door de daders verstopt en pas een maand later gevonden. De daders werden in 1816 berecht. 

Brommelen is tevens een gehucht ten zuidwesten van Geulle in de gemeente Meerssen.

Nadere bronnen en literatuur: