Bocholtz (gemeente Simpelveld)

Geschiedenisschets
Bocholtz kent al zeer geruime tijd bewoning die in ieder geval tot de Romeinse tijd teruggaat. Bewijs hiervan is gevonden in 1910 toen men de restanten van een Romeinse villa te Vlengendaal aantrof, iets ten zuiden van het huidige Bocholtz. Tussen het vertrek van de Romeinen en de eerste aantekeningen op schrift over Bocholtz zit een grote periode van ongeveer 1000 jaar. Bocholtz ontwikkeld zich voornamelijk rond twee adellijke huizen: huis Overhuysen en kasteel de Bongard, die vanaf de 14e eeuw in de archieven opduiken. Bocholtz vormt samen met Simpelveld één heerlijkheid. Het ontstaan hiervan is overigens niet geheel duidelijk, maar het is zeer waarschijnlijk dat de Bisschop van Luik hier enige hand in heeft gehad. Bocholtz was op rechterlijk en bestuurlijk gebied samen met Simpelveld, maar ook op het gebied van de geestelijke zielzorg. De pastoor van Simpelveld las wekelijks de mis op zondag in een kapel te Bocholtz. Bocholtz kreeg, evenals Simpelveld, gedurende de Tachtigjarige oorlog (1568-1648) heel wat leed te verduren, vooral van de rondtrekkende soldaten.

In 1676 werd de heerlijkheid Simpelveld-Bocholtz door de koning van Spanje, die inmiddels landsheer was geworden, verpand aan Jonkvrouwe Marie van den Bongard. De heerlijkheid blijft een tijd in handen van deze familie, waarna het overgaat in handen van de familie Ter Leyen die het leengoed tot 1774 in bezit houden. Hierna gaat het goed over in handen van Maria Barbara de Grave, die daarmee Vrouwe der heerlijkheid Bocholtz en Simpelveld wordt. Na de Franse omwenteling (1795-1815) wordt Bocholtz zowel een zelfstandige gemeente als een zelfstandige parochie, alhoewel dat laatste met enige strijd gepaard ging. In 1816 werd door een grensregeling het gemeentelijk grondgebied uitgebreid met een deel rond Richterich.

In 1815 telde Bocholtz 850 inwoners, een kleine gemeente met een overwegend agrarisch karakter dat nog lang als zodanig stand zou houden. Rond 1920 was de gemeente uitgegroeid tot ± 2500 inwoners, het agrarische karakter was wel grotendeels verloren gegaan, 75% van de beroepsbevolking werkte ondertussen in de mijnen. In die jaren werd een Provinciaal voorstel gedaan tot samenvoeging met Simpelveld. Er was zelfs al een naam geopperd voor de nieuwe gemeente "Bochveld", als naam voor een "mooie verzameling van velden". Het voorstel tot samenvoeging werd door het merendeel van de bevolking en beide gemeentebesturen van de hand gewezen. In 1968 werd wederom een poging tot samenvoeging ondernomen. De gemeentelijke herindeling van Zuid-Limburg leidde In 1982 wel tot de nieuwe gemeente Simpelveld-Bocholtz, ondanks de inspanningen van de Actiegroep Bôches bliet Bôches.

Herkomst naam
De naam Bocholtz zou terugvoeren op een Germaanse oorsprong. De oudste (bekende) schrijfwijze van Bocholtz is "Buochots" in een acte uit 1096. 150 jaar later komen we het nog tegen als ‘Bukehout’. De betekenis is beukenbos of beukenhout (Buche of beuk en dan Holz of hout). De naam is gegeven naar een kenmerkende begroeiing van de plaats. Mogelijk lag er toen een tamelijk uitgestrekt beukenbos. Deze naam komt voor op verschillende plaatsen in allerlei landen, onder andere Duitsland, België en Frankrijk, soms al in de 7e eeuw.  

Nadere bronnen en literatuur:
Inventaris van de archieven der gemeente Bocholtz, 1794 - 1940 (pdf)
Inventaris van de archieven der gemeente Bocholtz, 1941 - 1981 (pdf)
Crott, J. en J. Hoen, Bocholtz, kroniek van een kerkdorp, Bocholtz 1982