Collaboratie

Tijdens de Tweede Wereldoorlog collaboreerden (samenwerken) sommige Nederlanders met de Duitse bezetter. De NSB was bij uitstek een organisatie die Duitse sympathieën had. Na de Tweede Wereldoorlog werd meteen afgerekend met verraders: NSB'ers werden opgepakt, verhoord en (soms) mishandeld, vrouwen werden kaalgeschoren ('moffenhoeren') en andere nazi-sympathisanten werden opgespoord. De wetenschappelijke geschiedschrijving over de omgang met foute Nederlanders begon met het standaardwerk van Lou de Jong (Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog). 'Zwart-wit' beelden wat betreft goed en kwaad waren na de oorlog 'common sense': de oorlog zelf meemaken en ervaren speelde daarbij een grote rol. Naarmate de tijd verstreek kwam meer aandacht voor daders en motieven. Een meer genuanceerd beeld ontstond wat betreft goed en kwaad. Verschillende internationale publicaties hebben daartoe bijgedragen: de collectieve schuldvraag begon tevens belangrijk te worden. Dat was mogelijk gezien de 'afstand' die bestond tussen de jonge generatie en de Tweede Wereldoorlog.

In Heerlen woonden mensen die samenwerkten met Duitse autoriteiten. Sommige NSB'ers waren overtuigde nationaalsocialisten: geloof in de eindoverwinning van Hitler-Duitsland en een Groot Verenigd Europa speelden bij hen een grote rol. Andere 'brood-NSB'ers' kozen voor samenwerking vanwege gunstige (economische) motieven. Verschillende combinaties van politieke overtuiging en persoonlijke situatie waren mogelijk. Sommige NSB'ers jaagden op Joden. Zij werden beloond door de Duitse bezetter wanneer zij Joden opspoorden ('kopgeld'). Feit is dat de NSB gedurende de oorlogsjaren steeds radicaler werd: mede door druk van de SS en andere Duitse instanties. Frictie tussen NSB-leider Mussert en Duitse instanties in hoeverre Nederland zelfstandig kon blijven in een Groot Duits Rijk speelden een belangrijke rol bij de verhouding tussen de NSB en Duitse autoriteiten. Het openlijk samenwerken met de Duitse bezetter en het toestaan van Jodenvervolging speelden mee bij de veroordeling van de NSB als een criminele, foute organisatie. Dat oordeel was, ook gezien de daden van sommige NSB'ers, niet ongefundeerd.

17 september 1944. In Heerlen worden collaborateurs opgepakt. Opbrengen van collaborateurs door de Ordedienst. Zij werden voorlopig in de schuilkelder van het raadhuis gevangengezet. Bron: Rijckheyt, 328-007 Collectie foto's, dia's en prentbriefkaarten, nrs. 15001 t/m 17500, 1890 - heden. 15269 Opbrengen collaborateurs in Heerlen door de Ordedienst., 17-09-1944.

De OD (Ordedienst) pakt collaborateurs op. Raadhuisplein, Heerlen. Bron: Rijckheyt, 328-007 Collectie foto's, dia's en prentbriefkaarten, nrs. 15001 t/m 17500, 1890 - heden. 15264 Opbrengen collaborateurs in Heerlen door de Ordedienst., 17-09-1944.

'Opbrengen van collaborateurs door de Ordedienst. Zij werden voorlopig in de schuilkelder van het raadhuis gevangengezet'. Bron: Rijckheyt, 328-007 Collectie foto's, dia's en prentbriefkaarten, nrs. 15001 t/m 17500, 1890 - heden. 15262 Opbrengen collaborateurs in Heerlen door de Ordedienst., 17-09-1944.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Nadere bronnen en literatuur:

De Jong, L. (1969). Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog. Sdu. 

Onze archieven en collecties