Chronologische tijdlijn Duits gezag

In mei 1940 viel Hitler-Duitsland Nederland aan. Duitse troepen (Wehrmacht) die naar Heerlen kwamen vestigden zich in grote en kleine panden. Verschillende inkwartieringslijsten werden opgesteld. Soms zaten hele legeronderdelen in panden ingekwartierd. De chronologische tijdlijn geeft een overzicht van de belangrijkste gebeurtenissen in en rondom Heerlen na de Duitse inval van 10 mei 1940.

Een Duitse soldaat met camera en Duitse tankbemanning. Mei 1940. Bron: Rijckheyt, 328-004 Collectie foto's, dia's en prentbriefkaarten, nrs. 7601 t/m 10000, 1890 - heden. 8034 Duitse cameralieden filmen de Duitse inval in Nederland., 10-05-1940.

Vóór 10 mei 1940: Duitse troepen bereiden zich voor om Heerlen binnen te vallen.

Een Duits rupsvoertuig. Bron: Rijckheyt, 328-001 Collectie foto's, dia's en prentbriefkaarten, nrs. 1 t/m 2500, 1890 - heden. 1381 Inval Duitse leger in Heerlen in mei 1940., 10-05-1940.

10 mei 1940: Inval van Duitse troepen te Heerlen onder leiding van Oberleutnant Scholten uit Aken. 

Vanaf 10 mei 1940: Inkwartiering onder bevel van Hauptmann von Schönbach.

11 mei 1940: Nieuw gezag. Op 11 mei 1940 verkondigde ‘Ortskommandant’ Dr. Ackermann (Kapitänleutnant) dat hij zowel het militaire als het civiele gezag in Heerlen overnam.

11 mei 1940: Ortskommandantur gevestigd in hotel ‘Germania’ (eigenaar J. Gerards). Adres: Saroleastraat nummer 13.

8 juni 1940: Ortskommandantur te hotel ‘Germania’ wordt opgeheven.

Tot 8 juni 1940: Duits gezag onder leiding van Kapitänleutnant Dr. Ackermann (Ortskommandant).

15 juni 1940: Ortskommandant Kapitänleutnant Dr. Ackermann stuurt een brief aan Marcel van Grunsven. Ackermann heeft het bevel gekregen op 8 juni 1940 dat hij moest aftreden. Bron archiefstuk: Rijckheyt '016-DOS1 Gemeente Heerlen, dossierinventaris, 1919 – 1969 2508 Medewerking met het bezettingsleger Correspondentie met de Ortskommandant inzake de tenuitvoering van diens bevelen. Aanmelding personen met geheel of gedeeltelijk joods bloed. Overzichtlijst van verordeningen en besluiten e.d. die gedurende de vijandelijke bezetting voorlopig gehandhaafd kunnen worden'.

Op 15 juni 1940 stuurde Dr. Ackermann een brief aan burgemeester van Grunsven. Ik citeer Dr. Ackermann: ‘Am Sonabend, den 8.6.40 habe ich den Befehl erhalten, die Ortskommandantur in Heerlen abzugeben. Der Abmarsch muBte sofort erfolgen. Es blieb mir daher keine Zeit, mich von Ihnen zu verabschieden. Ich möchte dies hiermit nachtraglich tun und Ihnen fur Ihre Mitarbeit danken. In einer fur Ihr Vaterland schweren Zeit haben Sie dadurch, daB Sie auf Ihrem Posten geblieben sind und mit den Besatzungsautoritaten trotz oft schwierigen Verhaltnissen zusammen gearbeiteit haben, um Ihr Land und die Bevolkerung groBe Verdienste erworben. Ich hoffe, daB das gleiche gute Einvernehmen mit der die deutsche Militarverwaltung ablosenden Zivilverwaltung herrschen wird. Mogen unsere beiden rasse- und artverwandten Volker einer glucklichen Zukunft entgegengehen.´

Na 15 juni 1940 tot 20 juni 1940: Nieuwe leiding onder Hauptmann und Bataillonsführer Kronenwerth/Kronenwertt. Op 20 juni krijgt van Grunsven een reactie van de nieuwe leider, ‘Kronenwerth’, Hauptmann u. Batls. Führer dat hij alle bevelen van hem moet opvolgen. Alle maatregelen moeten ogenblikkelijk door de burgemeester uitgevoerd worden, indien Kronenwerth dat eist. Van Grunsven heeft aan zijn eis voldaan. Kronenwerth complimenteert van Grunsven. ‘Der Kommandeur’, Dienstelle: Feldpost. Nr. 37346 R. De regelingen voor het Rode Kruis te Heerlen werden uitgevoerd door Dr. Onland. Ook Dr. Onland heeft aan de eisen van Kronenwerth voldaan. Bron archiefstuk: '2508 Medewerking met het bezettingsleger Correspondentie met de Ortskommandant inzake de tenuitvoering van diens bevelen. Aanmelding personen met geheel of gedeeltelijk joods bloed. Overzichtlijst van verordeningen en besluiten e.d. die gedurende de vijandelijke bezetting voorlopig gehandhaafd kunnen worden'.

20 juni 1940: Kronenwerth/Kronenwertt voert het bevel en stelt dat de burgemeester zijn orders goed uitgevoerd heeft. Zelfs de gevangenentransporten van na 9 juni 1940 zijn zonder problemen verlopen.

28 juni 1940: De burgemeester van Heerlen vertaalt de brief van Dr. Ackermann in het Nederlands.

15 juni 1940 tot en met 22 juli 1940: Geen Ortskommandant en Ortskommandantur te Heerlen.

22 juli 1940: De burgemeester schrijft aan de vroegere Ortskommandant Dr. Ackermann het volgende: ‘Sehr geehrter Herr Kapitänleutnant, Ich bestätige Ihnen hiermit den Empfang Ihres Schreibens vom 15. Juni und teile Ihnen mit, dass ich Ihrer in diesem Briefe verfassten Bitte folgen geleistet habe. Wie mir gestern mitgeteilt wurde, wird in meiner Gemeinde, welche seit Ihrer Abreise ohne Ortskommandantur geblieben ist, eine neue Kommandantur errichtet werden. Ich gehe hiermit gerne der Hoffnung Ausdruck, dass die Beziehungen zwischen den neuen Kommandanten und meiner Verwaltung sich auf dieselbe Weise gestalten werden wie sie immer Zwischen Ihnen und mir gewesen sind. Mit dem besten Wünschen verbleibe ich, Burgemeester van Heerlen.’

26 juli 1940: Limburg krijgt een eigen ‘Beauftragte’, Wilhelm Schmidt, broer van de Generalkommissar zur besonderen Verwendung, Fritz Schmidt (F. Schmidt). Schmidt zat eerst in hotel Du Casque te Maastricht. Later verhuisde hij naar het pand Pyls aan het Vrijhof 19. Hier was tevens de Ortskommandantur van Maastricht gevestigd. Schmidt bleeft Beauftragte tot 7 september 1944.

22 november 1940: Rijkscommissaris Seyss-Inquart arriveert per auto in Weert aan de grens van Limburg; wordt verwelkomd door zijn gemachtigde voor Limburg, Kreisleiter Schmidt, en de plv commissaris van de provincie Jos. Maanen. In Heerlen luistert hij op het bordes van de Ortsgruppe der NSDAP een redevoering van Schmidt. Met begeleiding van een Duitse militaire kapel wordt "Deutschland, Deutschland über alles" gezongen tijdens het hijsen van een hakenkruisvlag. Verder optreden op het Vrijthof te Maastricht van het muziekkorps, mét exercitie, van de Deutsche Ordnungspolizei (Grüne Polizei) uit Den Haag. Op de achtergrond speelt een tweede blaasorkest in een muziektent de begeleiding. Tot slot beelden van het bezoek dat Seyss-Inquart op 23 november brengt aan de Deutsche Schule te Heerlerheide. Een meisje biedt hem bij zijn komst bloemen aan; kinderen in een klaslokaal staan op als hij binnen komt, brengen de fascistengroet en zingen een lied.

11 mei 1942: Duizenden Duitsers en Nederlanders, leden van de N.S.D.A.P. (Nationaal Socialistische Duitse Arbeiders Partij) en van de N.S.B. (Nationaal Socialistische Beweging) luisteren naar een toespraak van Dr. Robert Ley. Hierbij waren aanwezig: Dr. A. Seyss Inquart, rijkscommissaris van het bezette Nederland, Van Geelkerken, plaatsvervangend leider van de N.S.B. en dhr. F. Schmidt, generaal-commissaris.

N.S.D.A.P. en NSB te Heerlen. 1942. Bron: Rijckheyt, 328-002 Collectie foto's, dia's en prentbriefkaarten, nrs. 2501 t/m 5000, 1890-heden. 2942 Duizenden leden van de N.S.D.A.P. en de N.S.B. luisteren in Heerlen naar een toespraak van dr.Robert Ley., 11-05-1942.

11 mei 1942: Dr. Seyss-Inquart bezocht op deze datum tevens het bureau van de N.S.D.A.P. / NSDAP Ortsgruppe Heerlen.Locatie: Sittarderweg in de wijk Grasbroek.

1 augustus 1943: Op 1 augustus 1943 bezocht de Beauftragte für die Provinz Limburg (Wilhelm Schmidt) Heerlen.

16 september 1944. Een Duitse tankjager (Jagdpanzer IV ‘V’, ‘Vomag’) achter de Vroedvrouwenschool op de Heerlerbaan. Een dag later (17 september 1944) werd Heerlen door de Amerikanen bevrijd. De Jagdpanzer IV was een tankjager met een laag silhouet en een krachtig 75mm kanon. Deze tankjager was een geducht wapen omdat het voertuig slechts 1.86 meter hoog was: makkelijk te camoufleren. Het onderstel van de Panzerkampfwagen IV, het ‘werkpaard’ van de Wehrmacht, werd gebruikt bij de productie van het voertuig.

17 september 1944: Bevrijding door Amerikaanse troepen.

Amerikaanse troepen te Heerlen (1944). Bron: Rijckheyt, 328-001 Collectie foto's, dia's en prentbriefkaarten, nrs. 1 t/m 2500, 1890 - heden. 1851 Bevrijding van Heerlen., 17-09-1944.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Nadere bronnen en literatuur:

Bronzwaer, P.M.M.A. (2010). Maastricht en Luik bezet. Een comparatief onderzoek naar vijf aspecten van de Duitse bezetting van Maastricht en Luik tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Hoogeveen, J. (1984). Eveneens voor de goede orde, Heerlen in oorlogstijd. Uitgeverij Winants.

 

 

 

Onze archieven en collecties