Burgerlijke stand

Opzet en geschiedenis
De Burgerlijke Stand werd in Limburg rond 1796 ingevoerd. De rest van Nederland volgde pas 15 jaar later, in 1811. Alle kerkregisters (ook wel DTB-registers) werden door de rijksoverheid geconfisqueerd en gebruikt als controlemiddel bij de aangifte van geboorte en overlijden en bij het sluiten van huwelijken. In het beginjaren werden er nogal wat fouten gemaakt, mede door een gebrekkige administratie in deze kerkregisters. De overgangsperiode van de kerkregisters naar de Burgerlijke Stand is een tijdvak waarin de genealoog dus goed op zijn hoede moet zijn.

Van 1796 tot 1816 werden de akten voor het grootste deel in het Frans geschreven, de officiële ambtelijke taal. Na deze periode worden de akten in het Nederlands opgemaakt. Daarnaast werd er vanaf het begin van de Burgerlijke Stand de Republikeinse kalender gehanteerd die om praktische redenen op 1 januari 1806 weer afgeschaft werd. Indien je wilt weten hoe deze kalender werkt en hoe deze moet worden omgerekend, kijk dan onder Chronologie. De registers van de Burgerlijke Stand worden altijd dubbel opgemaakt. Eén exemplaar is voor de gemeente en één exemplaar gaat na een bepaalde tijd naar het Rijksarchief. Je kunt voor het onderzoek dus zowel naar het Rijksarchief (tegenwoordig Regionaal Historisch Centrum Limburg (RHCL) genaamd) als naar een gemeentearchief.     

Samenstelling van de Burgerlijke Stand
De Burgerlijke Stand bestaat in principe uit drie hoofdregisters en een eigentijds toegang daarop.

Geboorteakten 
Iedere inwoner van Nederland is verplicht een kind binnen twee werkdagen aan te geven bij de ambtenaar van de Burgerlijke Stand die de geboorteakte opmaakt. In de geboorteregisters worden wijzigingen van achternamen, voornamen, erkenning en wettiging in de kantlijn bijgeschreven. Van erkenning en wettiging is sprake bij kinderen van een ongehuwde moeder. Erkenning betekent dat een kind door de vader erkend wordt, waardoor het kind de achternaam van de man mag dragen. Om te erkennen hoeft de man niet gehuwd te zijn met de moeder. Uiteraard moet de moeder wel toestemming geven en de erkennende vader ongehuwd zijn. Van wettiging is pas sprake wanneer de erkennende vader in het huwelijk treedt met de moeder. In de beginperiode van de Burgerlijke Stand moest de vader het geboren kind ook daadwerkelijk tonen aan de ambtenaar. Ook doodgeboren kinderen moesten worden aangegeven bij de ambtenaar. Meestal werden deze in de overlijdensregisters opgenomen, maar soms komt het voor dat ze in de geboorteregisters werden opgenomen.


Huwelijksakten 
De huwelijksakte is voor het genealogisch onderzoek de meest uitgebreide en meeste betrouwbare akte van de Burgerlijke Stand. De meest uitgebreide omdat er veel gegevens van zowel bruid als bruidegom worden opgenomen, waaronder leeftijd, beroep, geboorteplaats en de ouders. De meeste betrouwbare omdat er ten eerste bewijsstukken moesten worden overlegd (uittreksels) en ten tweede omdat er veel mensen bij de huwelijkssluiting aanwezig waren, zoals de ouders en getuigen. Dit maakt de kans op fouten kleiner. Een huwelijk vindt in de regel plaats in de geboorteplaats van de bruid. Indien er sprake is van een echtscheiding of ontbinding van een huwelijk wordt dat in de kantlijn van de huwelijksakten later bijgeschreven. 

 


Overlijdensakten
De overlijdensakte is in de beginperiode van de Burgerlijke Stand de meest onbetrouwbare akte. Dat kwam doordat de aangifte werd gedaan door kinderen, een buurman of de veldwachter die de naam van de overledene vaak niet goed kende. Vooral het verschil tussen daadwerkelijke voornaam en roepnaam was een probleem. Ook de in de akte vermelde leeftijd kon soms afwijken van de waarheid. Naarmate de Burgerlijke Stand haar kinderziekten ontgroeide, neemt de betrouwbaarheid van deze akten toe. Bij een overlijdensakte moet er rekening mee worden gehouden dat de aktedatum niet de overlijdensdatum hoeft te zijn. De overlijdensdatum wordt apart in de akte vermeld.

 

10-jarige tafels
10-jarige tafels zijn alfabetische lijsten die om de 10 jaar door de ambtenaar van de Burgerlijke Stand opgemaakt werden. In de lijsten werden de namen opgenomen van alle personen van wie in de afgelopen 10 jaar een geboorte, huwelijks- of overlijdensakte opgemaakt was. Achter de naam staat dan het jaar of de datum vermeld, waarin de bepaalde akte opgemaakt was. De wijze van alfabetisering wil, zeker in de beginperiode van de Burgerlijke Stand, nog wel eens verschillen. Zo worden voorvoegsels soms wél en soms niet meegenomen in de alfabetisering (de Wit soms bij de D en soms bij de W). Doodgeboren kinderen worden soms opgenomen onder de L (van Levenloos) en soms bij de achternaam van de vader of achteraan in de lijst. De datering in de lijsten van de geboorte en overlijdensakten is de datum waarop de aangifte heeft plaatsgevonden en is dus niet de dag waarop de persoon in kwestie is geboren danwel overleden.
 

    Overzicht aanwezigheid van Burgerlijke Stand registers bij Rijckheyt
Gemeente Geboorteregisters Huwelijksregisters Overlijdensregisters
Bingelrade 1797 - 1932 1797 - 1932 1797 - 1950
Bocholtz 1796 - 1902 1796 - 1932 1796 - 1950
Brunssum 1796 - 1902 1796 - 1932 1796 - 1950
Eijgelshoven 1802 - 1902 1802 - 1932 1802 - 1950
Gulpen 1796 - 1932 1796 - 1852 1796 - 1842
Heerlen 1798 - 1922 1796 - 1922 1796 - 1960
Hoensbroek 1796 - 1922 1796 -1932 1796 - 1959
Hulsberg 1797 - 1902 1797 - 1932 1797 - 1960
Jabeek 1797 - 1902 1797 - 1932 1797 - 1950
Klimmen 1798 - 1902 1798 - 1932 1798 - 1950
Merkelbeek 1796 - 1902 1796 - 1932 1796 - 1950
Nieuwenhagen 1799 - 1902 1799 - 1932 1799 - 1950
Nuth 1796 - 1910 1796 - 1935 1796 - 1960
Rimburg 1813 - 1887 1813 - 1887 1813 - 1887
Schimmert 1797 - 1950 1797 - 1950 1797 - 1950
Schinveld 1796 - 1902 1796 - 1932 1796 - 1950
Simpelveld 1797 - 1902 1797 - 1932 1797 - 1950
Slenaken 1797 - 1950 1797 - 1950 1797 - 1950
Ubach over Worms 1796 - 1902 1796 - 1932 1796 - 1950
Vaesrade 1796 - 1822 1796 - 1822 1796 - 1822
Voerendaal 1799 - 1932 1799 - 1932 1799 - 1950
Wijlre 1802 - 1940 1802 - 1940 1802 - 1940
Wijnandsrade 1796 - 1934 1796 - 1949 1796 - 1950
Wittem 1797 - 1930 1797 - 1930 1797 - 1930

Voor een actueel en compleet, als pdf downloadbaar, overzicht van de bij Rijckheyt aanwezige gemeentelijke genealogische bronnen zie hier.

Onze archieven en collecties